Hỏi mười chủ nhà thì chín người nghĩ động cơ thang máy phải nâng toàn bộ cabin lên. Thực ra không phải — và lý do nằm ở hai bộ phận ít ai để ý: đối trọng và xích cân bằng.
Hiểu hai thứ này sẽ trả lời được nhiều câu: vì sao thang máy tốn ít điện hơn tưởng tượng, vì sao thang nhà cao tầng cần thêm xích, và vì sao không được tự ý thêm bớt đối trọng.
Đối trọng: nguyên lý cái cân
Cabin treo một đầu cáp vắt qua puly máy kéo, đối trọng treo đầu kia. Giống hệt cái cân hai bên.
Đối trọng không nặng bằng cabin đầy tải, cũng không nhẹ bằng cabin rỗng. Nó được tính bằng:
Khối lượng đối trọng = khối lượng cabin rỗng + khoảng 45–50% tải định mức
Con số 45–50% đó gọi là hệ số cân bằng. Chọn như vậy vì nó làm chênh lệch hai bên nhỏ nhất trong hầu hết tình huống sử dụng thực tế:
- Cabin rỗng đi lên — đối trọng nặng hơn, nó kéo giúp.
- Cabin đầy người đi lên — cabin nặng hơn, động cơ phải kéo.
- Cabin chở khoảng nửa tải — hai bên gần cân nhau, động cơ gần như chỉ phải thắng ma sát.
Nhờ vậy động cơ chỉ phải thắng phần chênh lệch chứ không phải toàn bộ trọng lượng. Đó là lý do một thang chở 630 kg không cần động cơ khổng lồ, và cũng là lý do điện năng của thang máy nhỏ hơn nhiều so với hình dung — xem thang máy gia đình tốn bao nhiêu điện.
Các loại đối trọng: đối trọng hợp chất, gang đúc và thép — xếp thành khối trong khung đối trọng.
Ba loại đối trọng
| Loại | Đặc điểm | Hay dùng khi |
|---|---|---|
| Gang đúc | Khối lượng riêng cao, bền, không gỉ nhanh | Phổ biến nhất, dùng cho đa số thang |
| Thép | Khối lượng riêng cao nhất, tốn ít chỗ nhất | Khi hố thang chật, cần giếng đối trọng mỏng |
| Hợp chất (compound) | Giá thấp hơn, khối lượng riêng thấp hơn nên cần nhiều khối hơn | Khi hố thang rộng rãi, ưu tiên chi phí |
Các khối được xếp chồng và kẹp trong khung đối trọng, khung này chạy trên cặp ray riêng với guốc trượt riêng — đúng như cabin.
Xích cân bằng: giải bài toán của nhà cao tầng
Đây là phần ít người biết. Với nhà vài tầng thì không cần, nhưng với hành trình dài thì nó bắt buộc.
Vấn đề: chính sợi cáp tải cũng có khối lượng. Khi cabin ở tầng dưới cùng, gần như toàn bộ chiều dài cáp nằm phía trên cabin — bên đối trọng nhẹ đi. Khi cabin lên tầng trên cùng, tình thế đảo ngược. Hành trình càng dài, cáp càng nặng, chênh lệch này càng lớn và máy kéo phải làm việc không đều.
Cách giải: treo một sợi xích cân bằng dưới đáy cabin, vòng xuống hố pit rồi nối lên đáy đối trọng. Khi cáp dồn về bên nào thì xích dồn về bên kia — hai thứ triệt tiêu nhau.
Xích cân bằng SN-WFBS (bọc nhựa đỏ) và SN-WFQS (bọc cao su đen) — chọn theo khối lượng cáp cần bù.
Xích cân bằng hiện nay thường được bọc nhựa hoặc cao su, không phải để chống gỉ mà để giảm tiếng ồn — xích trần va vào nhau khi chạy gây tiếng loảng xoảng rất rõ trong hố thang.
Thông số chọn xích cân bằng
| Mã | Đường kính | Khối lượng | Tải phá huỷ | Chiều dài treo tối đa |
|---|---|---|---|---|
| SN-WFBS-6 | 6 mm | 0,92 kg/m | 15,63 kN | 154 m |
| SN-WFBS-9 | 9 mm | 1,88 kg/m | 29,97 kN | 162 m |
| SN-WFBS-12 | 12 mm | 3,24 kg/m | 52,28 kN | 168 m |
| SN-WFBS-16 | 16 mm | 5,96 kg/m | 94,70 kN | 162 m |
| SN-WFQS-100 | 6,3 mm | 1,49 kg/m | 15,63 kN | 160 m |
| SN-WFQS-250 | 10,5 mm | 3,72 kg/m | 37,00 kN | 142 m |
| SN-WFQS-400 | 13,5 mm | 5,85 kg/m | 62,60 kN | 150 m |
Nguyên tắc chọn: khối lượng xích trên mỗi mét phải xấp xỉ khối lượng cáp tải trên mỗi mét — vì mục đích là bù trừ, không phải treo thêm tạ.
Ba điều tuyệt đối không tự làm
- Không tự thêm bớt khối đối trọng. Thay đổi hệ số cân bằng làm phanh và biến tần làm việc sai thông số, dễ gây trôi cabin khi khởi động và lệch tầng khi chở nặng.
- Không để vật rơi vào giếng đối trọng. Đối trọng chạy sát tường hố thang; vật cản ở đó gây va đập trực tiếp.
- Không bỏ qua tiếng loảng xoảng từ hố pit. Thường là xích cân bằng bị xoắn, chạm thành hố hoặc mất lớp bọc.
Những gì cần kiểm tra trong bảo trì
- Khung đối trọng — bu lông kẹp các khối còn chặt không, khối có xô lệch không.
- Guốc trượt của đối trọng — mòn như guốc cabin và hay bị quên. Xem guốc trượt và ray dẫn hướng.
- Xích cân bằng — lớp bọc còn nguyên không, có bị xoắn hay chạm thành hố không.
- Hố pit khô ráo. Xích và đáy đối trọng nằm ở đây; ngấm nước là gỉ cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Thang nhà tôi mấy tầng thì cần xích cân bằng?
Nhà ở vài tầng thường không cần, vì khối lượng cáp chưa đáng kể. Hành trình càng dài thì càng cần. Con số cụ thể do đơn vị thiết kế tính theo chiều cao nâng và loại cáp, không có mốc chung cho mọi thang.
Vì sao thang chạy nặng nề khi chở ít người hơn khi chở đông?
Hoàn toàn bình thường. Cabin rỗng đi xuống thì đối trọng nặng hơn nên động cơ phải ghìm lại; cabin chở khoảng nửa tải thì hai bên gần cân nhau. Cảm giác “nặng” này là do hệ số cân bằng, không phải thang hỏng.
Nghe tiếng kêu từ dưới đáy hố thang có nguy hiểm không?
Nên cho kiểm tra. Khu vực hố pit có xích cân bằng, giảm chấn và cáp điều tốc — ba thứ đều liên quan tới an toàn. Xem thang máy bị rung lắc, kêu to khi chạy.
Kiểm tra và thay thế thiết bị an toàn thang máy
Thang máy Thành Đô nhận kiểm tra, bảo trì và thay thế linh kiện cho thang máy của mọi hãng, kể cả thang không do công ty lắp đặt. Khảo sát và đánh giá tình trạng thang miễn phí.
- Hotline 24/7: 0583 247 888
- Email: contact.thanhdoelevator@gmail.com
- Văn phòng giao dịch: 33 Nguyễn Thị Minh Khai, P. Bắc Giang, TP. Bắc Ninh
- Văn phòng và nhà máy: Khu phố Tam Lư, Phường Đồng Nguyên, Thành phố Bắc Ninh
Khu vực: Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn. Xem thêm dịch vụ sửa chữa thang máy.