Trong tất cả thiết bị an toàn của thang máy, khoá cửa tầng là thứ bị coi nhẹ nhất — và cũng là thứ liên quan tới nhiều tai nạn nghiêm trọng nhất.
Lý do rất đơn giản: khi nó hỏng, thang thường không chạy, nên người ta coi đó là phiền toái cần khắc phục cho nhanh. Và cách “khắc phục nhanh” phổ biến nhất lại chính là cách nguy hiểm nhất.
Khoá cửa tầng làm hai việc cùng lúc
Tên gọi “khoá” dễ gây hiểu nhầm là nó chỉ giữ cửa. Thực ra nó làm hai việc tách bạch:
- Khoá cơ khí. Giữ cánh cửa tầng không mở được từ bên ngoài khi cabin không ở tầng đó. Đây là thứ ngăn người bước hụt vào giếng thang.
- Tiếp điểm điện. Một công tắc nằm trong chuỗi mạch an toàn. Cửa chưa đóng kín thì tiếp điểm hở, mạch an toàn đứt, và thang không thể chạy — kể cả khi mọi thứ khác đều tốt.
Hai việc này độc lập. Khoá cơ khí có thể còn tốt trong khi tiếp điểm đã mòn, và ngược lại. Đó là lý do phải kiểm tra cả hai.
Tiếp điểm cửa, khoá cửa tầng và công tắc an toàn — nhóm chi tiết nằm trong chuỗi mạch an toàn.
Chuỗi mạch an toàn: tại sao một tầng hỏng là cả thang dừng
Đây là điều nhiều chủ nhà thấy khó hiểu: cửa tầng 3 có vấn đề, nhưng thang không chạy được ở bất kỳ tầng nào.
Nguyên nhân nằm ở cách đấu nối. Tất cả tiếp điểm an toàn — khoá cửa từng tầng, công tắc hành trình, công tắc hố pit, tiếp điểm bộ điều tốc — đều nối nối tiếp thành một chuỗi. Giống dây đèn trang trí kiểu cũ: đứt một bóng là cả dây tắt.
Thiết kế như vậy là cố ý. Nó bảo đảm chỉ cần một điểm mất an toàn là thang dừng toàn bộ, không có ngoại lệ, không phụ thuộc phần mềm. Thang đứng im lúc đó là nó đang làm đúng việc được thiết kế.
Ở các dòng tủ phổ biến, lỗi nhóm này hiện ra dưới dạng mã E2 (mạch cửa hở), E5/E6 (khoá cửa không đóng mở được) hoặc E32 (mạch an toàn hở). Xem bảng mã lỗi thang máy.
Điều tuyệt đối không được làm
Không bao giờ cầu nối tắt tiếp điểm khoá cửa tầng.
Đây là cách “sửa” nguy hiểm nhất có thể làm với một chiếc thang máy. Nối tắt làm thang chạy lại ngay — nên nó hấp dẫn. Nhưng hậu quả là thang có thể chạy khi một cửa tầng đang mở, hoặc cửa tầng mở ra khi cabin không có ở đó.
Dấu hiệu nhận ra: nếu thang vẫn chạy bình thường sau khi đã báo lỗi mạch an toàn, nghĩa là đã có người can thiệp sai. Nên cho kiểm tra ngay.
Chìa khoá cứu hộ và cơ cấu mở khẩn cấp
Mỗi cửa tầng đều có cơ cấu mở khẩn cấp — một lỗ nhỏ trên khung cửa, mở được bằng chìa khoá cứu hộ chuyên dụng (emergency key). Đây là thứ kỹ thuật viên dùng khi cứu hộ người kẹt trong cabin.
Chìa khoá cứu hộ và cơ cấu mở khẩn cấp nằm trong nhóm phụ kiện cửa.
Ba điều cần biết về chiếc chìa này:
- Nó phải được cất ở nơi người có trách nhiệm biết — không phải để lẫn trong ngăn kéo rồi tới lúc cần không ai tìm ra.
- Không phải ai cũng dùng được. Mở cửa tầng khi cabin không ở đúng vị trí tạo ra một giếng thang mở — đây là nguyên nhân của phần lớn tai nạn chết người liên quan tới thang máy.
- Có người kẹt thì gọi kỹ thuật, đừng tự mở. Xem cứu hộ thang máy 24/7 tại Bắc Giang.
Khoá cửa tầng hỏng vì đâu
- Rãnh cửa bẩn làm cánh cửa không trượt hết hành trình, khoá không ăn khớp. Nguyên nhân số một, và là nguyên nhân dễ phòng nhất.
- Con lăn của khoá mòn nên cam trên cửa cabin móc không chắc.
- Tiếp điểm ăn mòn hoặc rỗ do phóng điện qua nhiều năm đóng cắt.
- Khoá lệch vị trí do rung lâu ngày hoặc do va chạm khi thi công hạng mục khác.
- Ẩm và gỉ, nhất là cửa tầng một gần sân hoặc nơi hay lau nước.
Chủ nhà làm được gì, và dừng ở đâu
Làm được: nhặt sạch rác trong rãnh cửa ở mọi tầng, làm khi thang đang dừng tại tầng đó và cửa mở. Chỉ một viên sỏi nhỏ kẹt ở rãnh là đủ làm khoá không ăn khớp.
Dừng ở đó. Không tháo, không chỉnh, không bôi dầu vào khoá. Khoá cửa tầng là thiết bị an toàn — chỉnh sai có thể khiến cửa tầng mở ra khi cabin không có ở đó.
Một phép thử đơn giản chủ nhà nên làm định kỳ: đẩy nhẹ cánh cửa tầng khi thang đang ở tầng khác. Cửa phải cứng, không lắc, không hé ra. Nếu đẩy thấy lỏng hoặc hé được thì ngừng dùng thang và gọi kỹ thuật ngay.
Những gì kiểm tra trong bảo trì
- Thử khoá cơ khí ở từng tầng — không bỏ tầng nào, vì chuỗi an toàn nối tiếp nên một tầng yếu là cả hệ yếu.
- Đo và vệ sinh tiếp điểm, thay nếu đã rỗ.
- Kiểm tra độ ăn khớp giữa cam và con lăn khoá.
- Vệ sinh rãnh cửa mọi tầng.
- Thử cơ cấu mở khẩn cấp và xác nhận chìa khoá cứu hộ còn ở đúng chỗ.
Đây cũng là nhóm thiết bị bắt buộc thử khi kiểm định định kỳ. Xem bộ hãm an toàn và bộ điều tốc thang máy.
Câu hỏi thường gặp
Thang báo lỗi cửa nhưng nhìn cửa vẫn đóng bình thường?
Khoá ăn khớp đòi hỏi cánh cửa đi hết hành trình tới vài milimet cuối. Nhìn bằng mắt thấy “đã đóng” nhưng thực tế còn hở với khoá. Thử nhặt rãnh cửa trước, không hết thì gọi kỹ thuật — xem cửa thang máy bị kẹt, đóng mở chậm.
Có cách nào cho thang chạy tạm trong lúc chờ sửa không?
Không có cách an toàn nào. Mọi cách làm thang chạy khi mạch an toàn đang hở đều là vô hiệu hoá thiết bị bảo vệ. Thang dừng lúc này là đúng, không phải hỏng.
Khoá cửa tầng thay được bằng loại khác không?
Được, nhưng phải đúng hệ cửa (SELCOM hay Mitsubishi) và đúng kiểu tiếp điểm — xem bộ cửa thang máy hệ SELCOM và Mitsubishi.
Kiểm tra và thay thế linh kiện thang máy
Thang máy Thành Đô nhận kiểm tra, bảo trì và thay thế linh kiện cho thang máy của mọi hãng, kể cả thang không do công ty lắp đặt. Khảo sát và đánh giá tình trạng thang miễn phí.
- Hotline 24/7: 0583 247 888
- Email: contact.thanhdoelevator@gmail.com
- Văn phòng giao dịch: 33 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Bắc Giang, Thành phố Bắc Ninh
- Văn phòng và nhà máy: Khu phố Tam Lư, Phường Đồng Nguyên, Thành phố Bắc Ninh
Khu vực: Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn. Xem thêm dịch vụ sửa chữa thang máy.